in woord en beeld

Familiebanden hebben in onze samenleving een bijzondere status. Ouders blijven ouders, kinderen blijven kinderen en familie hoor je niet zomaar los te laten. Wie het contact met een ouder verbreekt, krijgt dat dan ook vaak te horen. 

Wat gebeurt er wanneer een vader onbewust bij zijn kind zoekt naar iets wat hij zelf vroeger heeft gemist? Dan presenteert hij onbewust de rekening uit zijn eigen jeugd bij het kind. Dat wordt de roulerende rekening genoemd.

Loyaliteit is een belangrijk onderdeel dat speelt in familierelaties. Psychiater en psychotherapeut Ivan Boszormenyi-Nagy beschreef verschillende vormen van loyaliteit die helpen begrijpen waarom familieverhoudingen zo complex kunnen zijn.

Bij een familiebreuk gaat de aandacht vaak uit naar de aanleiding. Een ruzie, een verwijt, een gebeurtenis of een beslissing om het contact te verbreken. Maar wat we zien, is vaak slechts een klein deel van een veel groter verhaal.

Een familiebreuk heeft zelden maar één verhaal. Er is de gebeurtenis die de deur dichtdoet. De woorden die blijven hangen. De stilte die volgt. En de geschiedenis die daaraan voorafging, soms al jarenlang.

En dan… komt de mind. Snel, overtuigend, vaak met een bezorgde toon. ‘Dat kan niet. Te duur. Niet te combineren. Te moeilijk. Wat zullen anderen wel niet denken? Wees realistisch.’

Je bent succesvol van buiten. Je hebt invloed, verantwoordelijkheid, mensen die op je rekenen. Je hebt je plek ingenomen in systemen en je hebt geleerd daarin te functioneren. Sterk. Slim. Scherp. Betrouwbaar. En toch voel je: het wringt.

Er wordt vaak gezegd: Wees jezelf! Maar wie is dat eigenlijk? Alsof het iets eenvoudigs is. Alsof je dat zomaar even doet. Wanneer ik met mensen werk, zie ik keer op keer iets anders. De meesten van ons leven helemaal niet als zichzelf. 

In veel oude culturen wordt het sterven omgeven door rituelen. Ze helpen om bewust los te laten. Om nog onuitgesproken woorden te delen, om geheimen te verlichten, zodat het nageslacht niet verder hoeft te dragen wat niet van hen is. 

En precies dáár, in die fase van niets en niet-weten, worden de zogeheten imaginary cells wakker, zegt Willem. Stille codes die het nieuwe dragen. De blauwdruk van de vlinder. Van dat wat nog onzichtbaar is, maar waarin het mogelijke al besloten ligt. 

Ze dacht dat ze hard moest werken om gezien te worden. Dat haar waarde lag in alles wat ze deed, in alles wat ze gaf. Dat liefde iets was wat je moest verdienen. Met inzet, met aanpassing, met glimlachen op momenten dat ze eigenlijk wilde huilen.

De drempel heeft iets magisch. Er is altijd de angst om achter te laten. De drempel vraagt overgave om de stap te wagen. Het vertrouwen in de mogelijkheid dat er iets beters komt. Hoe meer je drempels over gaat, hoe fascinerender. In het onbekende ligt een stuk van jezelf verborgen dat je tot dan toe nog niet zag.

Ik maak net een foto van de boot met de naam Mar de Madalena als ik hoor dat het meisje voor ons in het restaurant dezelfde naam draagt. Madalena. Ik schat haar een jaar of 4. Ze komt net boven de tafel uit met haar vuurrode krullende haar en roomwitte gezichtje. 

'Het is alsof ze met een mes in mijn hart snijden. Goed bedoeld, maar het helpt niet', zegt hij. Zo’n paar keer per jaar zoekt hij mij op voor een counseling. Anderhalf jaar geleden overleed zijn vrouw en ik mocht het afscheid begeleiden zoals ik ook heb gedaan toen zijn moeder overging.

De uitnodiging komt twee dagen voor we gaan. Of we een tempelceremonie willen leiden. Een inwijding die deze oude tempel opnieuw doet herleven en het kostbare werk van de Hathors terugroept.

Ik herinner me mijn bezoek aan de Hathor tempel in Dendera Egypte in januari 2022 nog heel goed. Ik weet dan nog weinig van de godin Hathor, Het is geen prettig bezoek. De confrontatie met iets onverwachts verrast me compleet. 

Ik zie het roze fietsje als ik de begraafplaats oploop. Ik glimlach. Een zonnestraal piept door de wolken. Het hek dat ik openduw, voelt vandaag een stuk lichter. 

Al op de indoor parking start de reis. Een grote schaal met appels verwelkomt ons verwijzend naar nog een naam van Avalon: place of apples. Ik neem één appel mee in mijn rugzak. Ik zou hem vijf dagen bewaren en van plek tot plek meenemen. Als was het een heilig symbool dat ons zou herinneren aan een dieper weten. 

Ze staat er ineens  … een meisje van zo’n 18 jaar. Ik kijk op uit m’n boek en ontmoet twee bruine vertroebelde ogen. Ze is wat schuchter, aarzelend. Mijn lichaam reageert onmiddellijk. Een waarschuwende stroom van kippenvel verspreidt zich door mijn lijf. Ze is duidelijk onder invloed, heeft een sigaret in haar hand en vraagt met een zachte stem om vuur. Ik kijk in haar ogen en schud nee. 

Soms gebeurt er iets, waardoor je pad onbegaanbaar wordt. Het pad, dat je dacht te lopen, is verdwenen. De plek, waar je naartoe dacht te lopen, is niet meer zichtbaar. De weg is weg. En je loopt in verwarring terug. Op zoek naar een nieuw, een ander pad. De natuur is als het leven. Niets is zeker. Al denken we van wel. We denken dat we kunnen vasthouden. Maar ons leven is als de seizoenen. 

En het geschiedde in die dagen, dat er een bevel uitging vanwege de heersende gedachte dat kerst het gezelligste moment van het jaar moest worden, dat het gehele land beroerde. Deze gedachte ging terug op een gebeurtenis eeuwen geleden. En zij gingen allen op pad om bomen te versieren, kaarten te sturen en inkopen te doen, ieder naar zijn eigen idee.

Vandaag is het 11-11. Een magisch getal en een bijzondere dag. Op diverse plekken verbinden mensen zich vandaag in stilte met licht en liefdesvelden. Tegelijk start vandaag ook het carnavalsseizoen en gaan er kinderen langs de deuren om snoep te bedelen vanwege het feest van Sint Maarten. Toevallig allemaal? Nee daar zit een hele mooie oorsprong onder. 

‘Wat ik toen zei, dat zou ik nu niet meer kunnen zeggen. Ik sta daar niet meer achter, omdat ik nu weet wat ik toen niet wist. Ik heb mezelf steeds weer opnieuw uit te vinden.’ Ik hoor haar en merk op hoe bevrijdend ik haar opmerking vind. Alsof er een luchtbelletje in mijn buik vrij komt,

Het raakt me. Ze vertelt het met ingehouden emotie. Maar ik zie hoe diep het ingrijpt. ‘Mijn moeder is 5 maanden geleden overleden’, begint ze. ‘En ik mocht niet op de begrafenis komen.’ Ik schrik. ‘Ach’, breng ik uit. Een geforceerde glimlach verschijnt op haar gezicht. ‘Ja en dat hakt er dieper in dan ik dacht., vervolgt ze.

Het kan zijn dat je er nog in gelooft. Dat is natuurlijk helemaal prima. Ieder z’n pad. Maar ik ben al een tijdje van dat geloof afgevallen. Voor mij bestaat er geen toeval meer. Te vaak en te veel ben ik in situaties geraakt, waar ik met open mond stamelde ‘huh, dit is toch niet toevallig meer.’

Mijmerend liep ik zojuist mijn avondwandeling. Het was een roerige dag met diverse heftige, verdrietige en indrukwekkende berichten van lieve mensen om me heen. Allemaal hebben ze de overeenkomst dat ze gaan over de worsteling met het leven. 

We gaan de Zwarte Madonna van Montserrat ontmoeten, zeg ik met enthousiasme tegen Bert als we dinsdagmorgen in de trein stappen vanuit Barcelona. Het is ongeveer een uur naar de Montserrat, de berg met de basiliek en het benedictijnerklooster. Bekend van de legende van het Maria-beeld. 

Gisteren waren we te gast op de berg de Montserrat. Te gast, zeg ik bewust, omdat ik meer en meer besef dat we elke plek in de natuur met respect hebben te bewandelen. Omdat de planten, de bomen, de rivieren en de bergen levende zielen zijn en verbindingen zijn aangegaan, waar je als mens plotseling deel van bent.

Ik verbind me dus ik besta, zeg ik. De tijd dat we à la Descartes nog geloofden in ‘ ik denk dus ik besta', is wat mij betreft voorbij. Ik werd daar de afgelopen dagen extra in gesterkt toen ik weer las over de Ubuntu filosofie uit zuidelijk Afrika. Aardig om daar eens wat over te zeggen op een dag als vandaag die we Blue Monday noemen. 

Zo’n 7 jaar geleden volgde ik een cursus Motiverende Gespreksvoering bij Bert Bakker. Bert leerde ons hoe je je cliënt bij zijn of haar motivatie brengt om tot echte verandering te komen. Een goede cursus vond ik het, met bruikbare instrumenten.

In september maakte ik samen met mijn partner Bert een voorbereidingsreis naar Katharenland. Tijdens die reis postte ik op facebook onze ervaringen. Die posts lees je hier terug.