Wie betaalt de rekening?

De Hongaars-Amerikaanse psychiater en psychotherapeut Ivan Boszormenyi-Nagy beschreef met het begrip roulerende rekening hoe onvervulde behoeften en ervaren onrecht uit eerdere generaties kunnen doorwerken in de volgende. Wat iemand zelf tekort is gekomen, kan onbewust als verwachting bij een kind terechtkomen.

Neem Lotte. Haar moeder overleed toen ze nog jong was. Haar vader was ziek en had veel aan zijn hoofd. Er was weinig ruimte voor Lottes verdriet en behoeften. Ze leerde zich aan te passen en werd het lieve kind dat geen problemen veroorzaakte en weinig vroeg.

Jaren later werd Lotte zelf moeder. Ze hield zielsveel van haar zoontje Rik en verlangde naar lichamelijke nabijheid. Maar Rik wilde niet altijd geknuffeld worden. Soms wilde hij gewoon spelen of op zichzelf zijn. Lotte ervaarde dat als afwijzing. Wat ze niet herkende, was dat ze bij Rik naar de nabijheid zocht die ze vroeger zo had gemist. Ze verlangde van hem iets wat eigenlijk voortkwam uit haar eigen geschiedenis.

Rik voelde dat de toenadering van zijn moeder niet helemaal over hem ging. Hij trok zich terug. Daarmee ontstond een patroon dat leek op wat Lotte zelf als kind had geleerd: afstand houden en weinig vragen. Je zou kunnen zeggen dat de emotionele rekening werd doorgeschoven naar Rik. Hij werd geconfronteerd met een gemis dat hij niet had veroorzaakt en ook niet kon oplossen.

Dat gebeurt niet bewust en zeker niet altijd uit gebrek aan liefde. Vaak gaat het om oude pijn die nooit voldoende aandacht heeft gekregen. Het herkennen van deze patronen vraagt moed. Want het betekent ook kijken naar wat je zelf hebt gemist en welke verwachtingen je, soms zonder het te beseffen, bij je kinderen neerlegt.

Ik heb altijd weer bewondering voor familieleden die door de breuk durven te kijken naar zichzelf en patronen als deze kunnen herkennen en doorbreken. 

Volgende keer: het blijft wel je moeder